TRUYỆN NGẮN BÌNH NGUYÊN LỘC VÀ SƠN NAM TỪ GÓC NHÌN TỰ SỰ TRIẾT LÝ DÂN GIAN NAM BỘ

¨                                                      TS. PHẠM THANH HÙNG

Bình Nguyên Lộc (1914-1987) và Sơn Nam (1926-2008) là hai nhà văn lớn có một khối lượng sáng tác đáng khâm phục, thuộc nhiều thể loại khác nhau (tiểu thuyết, truyện ngắn, truyện vừa, tùy bút, khảo cứu, hồi ký, kể cả… thơ). Tầm vóc tên tuổi và sức ảnh hưởng từ những sáng tác của hai nhà văn đã góp phần định hình nên thị hiếu của một tầng lớp độc giả, một dạng đề tài, chủ đề riêng trong sáng tác, gắn chặt với hình ảnh đất nước và con người Nam Bộ. Bút lực dồi dào, sự nghiệp sáng tác đồ sộ của hai ông, suy cho cùng, bắt nguồn từ tình yêu quê hương đất nước thiết tha, từ nỗi niềm của những người con dân luôn nhớ về nguồn cội. Đọc những sáng tác truyện ngắn của Bình Nguyên Lộc và Sơn Nam, khảo sát mối quan hệ giữa người kể chuyện và thế giới nhân vật, người đọc có thể khám phá ra nhiều vấn đề liên quan đến ngôn ngữ, giọng điệu, kiểu nhân vật, sự kiện,… nhất là điểm nhìn linh hoạt, đa dạng của người kể chuyện/trần thuật. Thú vị hơn nữa, đó là những quan niệm triết lý dân gian Nam Bộ gắn liền với nhận thức, tình cảm, thái độ, phong cách sống của cư dân một vùng đất mà bề dày lịch sử gần 400 năm khai phá đã được các nhà văn khéo léo thể hiện qua những trang viết của mình.

NGÔN TỪ, LỜI VĂN NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN VĂN HỌC YÊU NƯỚC ĐÔ THỊ MIỀN NAM (1954-1975)

PHÁC THẢO CHÂN DUNG MỘT SỐ NHÀ VĂN DÒNG VĂN HỌC YÊU NƯỚC ĐÔ THỊ MIỀN NAM (1954-1975)

TS Phạm Thanh Hùng 

(Khoa Sư phạm, Trường Đại học An Giang)

Bài đã đăng trên Tạp chí Lý luận, phê bình Văn học - Nghệ thuật, 2-2018

  

1.   Trong khoảng hơn mười năm trở lại đây, độc giả miền Nam và cả nước đã lần lượt chứng kiến sự ra đi của nhiều cây bút nổi tiếng thuộc dòng văn học yêu nước đô thị miền Nam (1954-1975). Dẫu biết rằng sinh tử là qui luật tự nhiên, nhưng sự từ biệt thế giới này của những nhà văn như Viễn Phương (01/5/1928 - 21/12/2005), Nguyễn Văn Xuân (10/5/1921 - 04/7/2007), Sơn Nam (11/12/1926 - 13/8/2008), Thẩm Thệ Hà (09/3/1923 - 20/6/2009) và gần đây nhất là Trang Thế Hy (29/10/1924 - 08/12/2015) vẫn để lại trong tâm thức nhiều thế hệ độc giả những khoảng trống hụt hẫng… Trong phạm vi bài viết, người viết mong đem đến cho người đọc một số nét phác thảo về những chân dung văn học vừa nêu.

VŨ HẠNH, NHÀ VĂN - NHÀ HOẠT ĐỘNG VĂN HÓA LỊCH DUYỆT, TÂM HUYẾT VÀ TÀI NĂNG

Nhìn lại truyện ngắn trong dòng văn học yêu nước đô thị miền Nam (1954-1965)

                                                                                                               TS. PHẠM THANH HÙNG
                                                                                                                 (Trường Đại học An Giang)

Trang bìa trước Tạp chí Lý luận Phê bình Văn học, nghệ thuật, số Xuân Đinh Dậu, tháng 1-2017

NGHỆ THUẬT DỰNG TRUYỆN VÀ XÂY DỰNG TÌNH HUỐNG TRONG TRUYỆN NGẮN TRANG THẾ HY (*)

                                                                                                                  TS. PHẠM THANH HÙNG
                                                                                                                    (Trường Đại học An Giang)

Nhà văn Trang Thế Hy. Ảnh: Internet

 1. Trang Thế Hy, cây bút truyện ngắn quen thuộc

Trang Thế Hy (1924 – 2015), tên thật Võ Trọng Cảnh, là một trong những cây bút tiêu biểu thuộc hàng ngũ nhà văn yêu nước vùng đô thị miền Nam trước 1975, đồng thời là “cây cổ thụ của văn học Nam Bộ” (Ngô Thảo) thời kì hiện đại. Ngày 08-12-2015 vừa qua, tại quê nhà huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre, “ông đầu bếp già” từng nấu cho thực khách văn chương nhiều món ngon nhớ đời ấy đã vĩnh viễn “đi chỗ khác chơi” (chữ của Trang Thế Hy) khi ở tuổi 91, để lại niềm tiếc thương cho bạn đọc nhiều thế hệ về một ngòi bút tinh tế, mẫn tiệp, thâm trầm, pha chút hài hước, hóm hỉnh.

Nhìn lại con đường sáng tác truyện ngắn hơn nửa thế kỉ của Trang Thế Hy từ thời đăng trên tuần báo Nhân Loại bộ mới khoảng 1957 trở về sau (với nhiều bút danh khác nhau)⁽¹⁾ như Nguồn cảm mới, Mấy giòng thư cũ, Bức tranh không bán, Vừng trăng bên kia sông, Áo lụa giồng, Yêu và thương, Một thiếu nữ không đáng kể, Mai ơi!... Người sống đáng thương hơn, Tơ phím đàn xưa, Nàng tiên trong rẫy mía, Mỹ Thơ, Người chị áo xanh, Bây giờ là mùa thu, Thèm thơ, Trời xanh như mắt em,… (thời ở Sài Gòn),  Anh Thơm râu rồng, Vui nhỏ trên đường dây, Quê hương thứ hai của người du kích, Bên miệng hố bom đìa,… (lúc ở rừng) đến Nợ nước mắt, Mưa ấm, Con cá không biệt tăm, Vết thương thứ mười ba, Tiếng hát và tiếng khóc, Người bào chế thuốc giảm đau, Hai người nhìn mưa dầm… (sau 1975), mới thấy ông là nhà văn rất đỗi quen thuộc với nhiều tầng lớp độc giả. Người đọc miền Nam và cả nước như bị cuốn hút bởi nghệ thuật dựng truyện thật tự nhiên, có khi đem đến những bất ngờ thú vị, cùng với cách xây dựng tình huống hấp dẫn từ những sự thực của đời sống vẫn còn tươi rói, vẹn nguyên.

Trang Thế Hy có làm thơ, dịch thơ, viết tiểu thuyết, cả truyện vừa, nhưng phần đóng góp làm nên tầm vóc của “một ông Nguyễn Tuân rất Nam Bộ” (Nguyên Ngọc) chính là trên dưới nửa trăm truyện ngắn được viết trước và sau năm 1975.

SƠN NAM - NHÀ VĂN, NHÀ NAM BỘ HỌC BÌNH DÂN, UYÊN BÁC (*)

    
TS. PHẠM THANH HÙNG  
(Khoa Sư phạm, Trường Đại học An Giang)                                                                   

                             

  (Ảnh Sơn Nam - Nguồn: Internet)

 1. Sơn Nam (1926 – 2008) là nhà văn chuyên nghiệp hiện đại nổi tiếng của vùng đất Nam Bộ và của cả nước ta. Tròn sáu thập niên trong vùng đô thị miền Nam, bằng bút lực không biết mệt mỏi, ông đã viết và sống trọn vẹn một cuộc đời giản dị, thanh bần, được đông đảo các tầng lớp quần chúng độc giả yêu mến gọi là "ông già Nam Bộ", "ông già Ba Tri", “ông già đi bộ”, "pho từ điển sống về miền Nam" hay "nhà Nam Bộ học".

Sơn Nam - một góc nhìn văn hoá

TS. Phạm Thanh Hùng[1]

          1. Sơn Nam (1926 – 2008) là nhà văn hiện đại nổi tiếng của vùng đất Tây Nam Bộ, của Nam Bộ và của cả nước ta. Ông đã sống một cuộc đời giản dị, thanh bạch và được nhiều người yêu mến gọi là "ông già Nam Bộ", "ông già Ba Tri", “ông già đi bộ’, "pho từ điển sống về miền Nam" hay "nhà Nam Bộ học".